Temel Analiz Rehberi
Bilanço ve gelir tablosunu okumaktan F/K, PD/DD, FAVÖK ve temettü verimini yorumlamaya kadar hisse senedi değerlemesinin temellerini örnek hesaplamalarla öğrenin.
1. Temel analiz nedir?
Temel analiz, bir şirketin finansal tablolarını, faaliyet gösterdiği sektörü ve makroekonomik ortamı inceleyerek payının değerini tahmin etme yaklaşımıdır. Sorduğu soru basittir: bu şirket ürettiği kâr ve nakit akışına göre pahalı mı, ucuz mu?
Teknik analiz fiyatın nasıl hareket ettiğine bakarken temel analiz, fiyatın neden o seviyede olması gerektiğini araştırır. İkisi rakip değil, farklı zaman ufuklarına hizmet eden tamamlayıcı yöntemlerdir.
2. Bilanço ve gelir tablosunda nereye bakılır?
Şirketler finansal tablolarını KAP üzerinden dönemsel olarak yayımlar. Yeni başlayanlar için üç kalem yeterli bir başlangıçtır: satış geliri, net kâr ve özkaynaklar. Bu üçünün son yıllardaki eğilimi, tek bir çeyreğin sonucundan daha bilgilendiricidir.
| Kalem | Ne anlatır |
|---|---|
| Satış geliri (hasılat) | Şirketin esas faaliyetinden elde ettiği ciro; büyümenin en temel göstergesi. |
| Brüt kâr marjı | Satılan malın maliyetinden sonra kalan pay; fiyatlama gücünü gösterir. |
| FAVÖK | Faiz, amortisman ve vergi öncesi operasyonel kârlılık. |
| Net kâr | Tüm giderler ve vergi sonrası kalan kâr; F/K hesabının paydası. |
| Özkaynak | Varlıklardan borçlar düşüldükten sonra ortaklara kalan defter değeri. |
| Net borç | Finansal borçlardan nakit ve benzerleri düşülerek bulunur; borçluluk riskini gösterir. |
Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde nominal kâr artışı, gerçek büyümeyi olduğundan güçlü gösterebilir. Kârın kaynağını (esas faaliyet mi, kur farkı veya tek seferlik gelir mi) mutlaka kontrol edin.
3. Değerleme oranları ve örnek hesaplama
Değerleme oranları, farklı büyüklükteki şirketleri karşılaştırılabilir hale getirir. En sık kullanılan ikisi F/K ve PD/DD'dir.
Örnek: Hisse fiyatı 40 TL, hisse başına kâr 5 TL ise F/K = 40 ÷ 5 = 8. Aynı şirkette hisse başına özkaynak 20 TL ise PD/DD = 40 ÷ 20 = 2. Bu iki sayı tek başına anlam taşımaz; sektör ortalaması 12 F/K ise şirket görece iskontolu, 5 ise görece pahalı sayılabilir.
- F/K = Fiyat ÷ Hisse başına kâr — kaç yıllık kârla yatırımın geri döneceğinin kaba göstergesi.
- PD/DD = Piyasa değeri ÷ Özkaynak — defter değerine göre fiyatlama.
- Net Borç / FAVÖK — borcun operasyonel kâra oranı; yükseldikçe finansal risk artar.
- Özkaynak kârlılığı (ROE) = Net kâr ÷ Özkaynak — sermayenin ne kadar verimli çalıştığı.
Oranları her zaman aynı sektördeki şirketlerle karşılaştırın. Bankacılık, perakende ve sanayi şirketlerinin normal kabul edilen oran aralıkları birbirinden farklıdır.
4. Temettü, sermaye artırımı ve pay bölünmesi
Temettü, şirketin dağıtılabilir kârından ortaklarına yaptığı nakit dağıtımdır. Dağıtım kararı genel kurulda alınır ve KAP üzerinden duyurulur. Temettü verimi yüksek olan her şirket iyi bir yatırım değildir: verim, fiyat düştükçe matematiksel olarak yükselir.
Bedelsiz sermaye artırımı pay adedini artırır ama şirketin toplam değerini değiştirmez. Bedelli sermaye artırımında ise ortaklardan yeni nakit talep edilir; katılmayan ortakların payı oransal olarak azalır.
- Temettü verimi = Hisse başına brüt temettü ÷ Hisse fiyatı.
- Dağıtım oranı (payout) = Dağıtılan temettü ÷ Net kâr; %100'e yaklaşması sürdürülebilirliği zorlaştırır.
- Temettü ödemesinden sonra fiyat, dağıtılan tutar kadar teknik olarak düzeltilir.
5. CanlıHisse üzerinde temel analiz nasıl yapılır?
Her hisse detay sayfasında şirketin güncel fiyatı, günlük değişimi, sektörü ve mevcut olduğunda F/K, PD/DD ile temettü verimi gibi temel oranlar yer alır. Aynı sektördeki şirketleri karşılaştırmak için karşılaştırma aracını, kâr payı senaryoları için temettü hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
- Hisse detay sayfasından temel oranları ve KAP bildirimlerini inceleyin.
- Karşılaştırma aracıyla aynı sektörden birkaç şirketi yan yana koyun.
- Temettü hesaplayıcısıyla kâr payının bileşik etkisini modelleyin.
Sık Sorulan Sorular
F/K oranı nasıl hesaplanır?
F/K oranı, hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunur (F/K = Fiyat ÷ Hisse Başına Kâr). Aynı sonuca piyasa değerini net kâra bölerek de ulaşırsınız. Örneğin 40 TL fiyatlı ve hisse başına 5 TL kâr açıklayan bir şirkette F/K 8 olur.
Düşük F/K her zaman ucuz mu demektir?
Hayır. Düşük F/K, piyasanın şirketin gelecekteki kârının azalacağını beklemesinden, tek seferlik bir kâr kaleminden veya sektörel risklerden de kaynaklanabilir. Oran her zaman aynı sektördeki benzer şirketlerle ve şirketin kendi geçmiş ortalamasıyla karşılaştırılmalıdır.
PD/DD oranı ne anlatır?
PD/DD, piyasa değerinin özkaynaklara (defter değerine) oranıdır. 1'in altındaki bir değer, şirketin muhasebesel özkaynağının altında fiyatlandığını gösterir; bu ucuzluk anlamına gelebileceği gibi kârlılık veya varlık kalitesi sorununa da işaret edebilir.
FAVÖK neden takip edilir?
FAVÖK; faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı gösterir ve şirketin esas faaliyetinden ürettiği operasyonel nakit üretme gücü hakkında fikir verir. Finansman yapısı ve amortisman politikası farklı şirketleri karşılaştırmayı kolaylaştırır, ancak yatırım harcamalarını ve borç yükünü göstermez.
Temettü verimi nasıl hesaplanır?
Temettü verimi, hisse başına dağıtılan brüt temettünün hisse fiyatına bölünmesiyle hesaplanır. Örneğin 100 TL fiyatlı bir hissede 5 TL temettü dağıtılırsa verim %5'tir. Verim, fiyat düştüğünde matematiksel olarak yükseldiği için tek başına kalite göstergesi değildir.
İlgili Araçlar ve Rehberler
Borsaya Başlangıç Rehberi
Hesap açılışı, emir tipleri ve seans kuralları.
Temettü hesaplama aracını kullan
Temettü verimi ve yeniden yatırımın bileşik etkisini hesaplayın.
Hisseleri karşılaştır
Aynı sektördeki şirketleri temel oranlarıyla yan yana inceleyin.
KAP bildirimlerini incele
Bilanço ve şirket haberlerini resmi kaynaktan takip edin.
Bu içerik yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Sayfadaki piyasa verileri gecikmeli olabilir; yatırım kararlarınızı almadan önce resmi kaynakları ve KAP bildirimlerini kontrol edin.